Türkiye’de Yeminli Sosyal Arabuluculuk Modeli: Kurumsallaşma Süreci, Normatif Çerçeve ve Uygulama Dinamikleri

Türkiye’de son yıllarda toplumsal risklerin çeşitlenmesi, aile içi çatışmaların görünürlüğünün artması, gençlik ve okul ortamındaki sosyal gerilimler ile iş yaşamında ortaya çıkan psiko‑sosyal sorunlar; geleneksel müdahale mekanizmalarının ötesine geçen yeni sosyal politika araçlarını zorunlu hale getirmiştir. Bu bağlamda, HEGEM Vakfı tarafından yürütülen “İnsan Hakları, Şiddet Önleme ve Sosyal Arabuluculuk Bilincini Güçlendirici Saha Aktörleri Yetiştirme Seferberliği (2023–2034)” çalışması, Türkiye’de sosyal arabuluculuk alanında kurumsal bir yapı inşa eden öncü bir model olarak öne çıkmaktadır.

2026 yürürlük tarihli Şube Karar ve Yönerge –16–, bu modelin hem teorik hem de normatif zeminini belirleyerek Türkiye’de sosyal arabuluculuğun kurumsallaşması açısından kritik bir referans metni işlevi görmektedir. Yönerge; tanımlar, amaçlar, yönetişim mekanizmaları, sertifikasyon süreçleri ve uygulama esasları bakımından bütüncül bir sistematik sunmaktadır.

1. Normatif ve Kurumsal Dayanak

Yönerge, Cumhurbaşkanlığı Kalkınma Planları, İnsan Hakları Eylem Planları, Adalet Bakanlığı – HEGEM Vakfı iş birliği protokolü (06.01.2022) ve çeşitli resmi yazışmalara dayanarak hazırlanmıştır. Bu durum, sosyal arabuluculuk modelinin bireysel ya da kurumsal bir girişimin ötesine geçerek üst politika belgeleriyle uyumlu bir sosyal politika aracı haline geldiğini göstermektedir.

Belgede ayrıca, sosyal arabuluculuğun “meslek” değil, küresel uygulamalarda olduğu gibi özel bir beceri ve tamamlayıcı bir görev alanı olduğu vurgulanmaktadır. Bu yaklaşım, modelin profesyonel uygulayıcılar yetiştirirken aynı zamanda toplumsal katılımı da teşvik eden hibrit bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

2. Yeminli Sosyal Arabuluculuk Merkezlerinin İşlevsel Mimarisi

Türkiye genelinde 2025 sonu itibarıyla 44 il/ilçede kurulan Yeminli Sosyal Arabuluculuk Merkezleri, Vakfın resmi şubeleri üzerinden yapılandırılmıştır.

Bahsi geçen 44 il/ilçe dışında kendi illerinde Sube açmak isteyenler için :

HEGEM VAKFI Yetkilisi TUĞÇE HANIMA Aşağıdaki Vakıf Telefon nunarasından saat 13.00 ila 17.00 Arası ulaşabilir:

GSM: 0531 657 73 79

Hegem Vakfı Üyelik formuna HEGEM Web sayfasından erişebilirsiniz. Son olarak, Vakıf siciline kaydolup Yetki belgesi almaķ isteyenler için 2026 yılı 3.300 TL olarak belirlenmiştir.

Açılmış ve Açılacak Bu merkezlerimizde:

Aile içi ve akrabalık ilişkilerinde oluşan mikro düzey çatışmalar,
Okul, kampüs ve gençlik alanlarında ortaya çıkan sosyal riskler,
İşyerlerindeki ilişkisel sorunlar,
Toplumsal gruplar arasındaki kültürel, etnik veya ideolojik gerilimler

gibi çeşitli bağlamlarda önleyici, müzakere temelli ve çözüm odaklı müdahaleler üretmeyi amaçlamaktadır.

Bu kapsamda merkezlerin işlevsel rolü üç temel eksende şekillenmektedir:

(a) Önleyici Sosyal Politika Aracı

Şiddetin daha ortaya çıkmadan önlenmesi, risk analizleri ve sahaya dayalı sosyal projeler yoluyla toplumsal dayanıklılığın artırılması.

(b) Sivil Toplum – Kamu İş Birliği Mekanizması

Yönerge, merkezlerin “Devlet kurum ve kuruluşları ile doğrudan işlevsel ilişkisi”ni vurgulayarak modelin kurumsal meşruiyetini güçlendirmektedir.

(c) İnsan Hakları Odaklı Yönetişim Yapısı

Yeminli aktörlerin tarafsızlık, gizlilik, objektiflik, bilimsel yaklaşım, insan haklarına bağlılık gibi evrensel etik normlara uyma zorunluluğu, modeli modern alternatif uyuşmazlık çözüm sistemleriyle eş düzeye taşımaktadır.

3. Sertifikasyon, Sicil Sistemi ve Profesyonel Standartlar

Yönerge, sosyal arabuluculuk alanında yetkilendirilmiş koordinatör üniversiteler aracılığıyla yürütülen kapsamlı bir sertifikasyon sistemi öngörmektedir. Programların ders süreleri 120 ila 250 saat arasında değişmekte olup, hem temel hem de ileri düzey uygulamalar içermektedir.

Sertifika programının ardından:

Sicil Sistemi
Yetki Belgeleri (3 imzalı, resmî)
Proje Kurulu üyeliği

gibi aşamalarla uzmanların mevzuata uygun biçimde yetkilendirilmesi sağlanmaktadır.

Bu yapı, Türkiye’de ilk kez sosyal arabuluculuğu resmî, belgeli, izlenebilir ve denetlenebilir bir profesyonel alan haline getirmektedir.

4. Yerel Uygulama Yapıları ve Ekonomik Model

Yönerge, yerel merkezlerin hem sosyal hem de ekonomik olarak sürdürülebilir olmasını sağlayan bir gelir modelini tanımlamıştır. Hizmet gelirlerinin:

%60’ının uzman aktörlere,
%25’inin şubeye,
%15’inin genel merkeze

tahsis edilmesi, hem profesyonel istihdamın teşviki hem de merkezlerin dinamik bir yapıya kavuşması açısından dikkate değer bir uygulamadır.

Ayrıca, hizmetlerin aile, mahalle, okul, işyeri ve site gibi doğal sosyal birimlerde yürütülmesi; modelin mikro‑sosyal düzeyde etkinliğini artıran pratik bir yaklaşım sunar.

5. Dijitalleşme: DANIŞ‑11 Sisteminin Akademik Önemi

2026 yılında hizmete alınan “DANIŞ‑11” çevrimiçi arabuluculuk sistemi, Türkiye’de dijital sosyal politika araçlarına geçiş açısından önemli bir yenilik olarak değerlendirilebilir. Bu sistem:

Çevrimiçi müzakere
Sosyal arabuluculuk
Psiko‑sosyal danışmanlık
Dijital raporlama

gibi fonksiyonlarla sosyal arabuluculuğu zaman ve mekândan bağımsız hale getirmektedir.

Bu dijitalleşme süreci, uluslararası literatürde “hibrit arabuluculuk” ve “e‑ADR (electronic alternative dispute resolution)” modelleriyle uyumlu bir nitelik taşımaktadır.

6. Sonuç: Sosyal Arabuluculukta Kurumsallaşmanın Türkiye Açısından Anlamı

Şube Karar ve Yönerge –16–, Türkiye’de sosyal arabuluculuk alanının yalnızca bir proje değil, kurumsal ve sürdürülebilir bir sosyal politika modeli hâline geldiğini göstermektedir. Bu model:

Şiddeti önleyici kamu politikalarını güçlendirmekte,
Toplumsal barışın yerelden ulusala doğru inşasını desteklemekte,
Bilimsel, etik ve insan haklarına dayalı yeni bir yönetişim yaklaşımı sunmakta,
Kamu–STK–üniversite işbirliğini yeni bir norm haline getirmekte,
Dijitalleşme ve akreditasyon süreçleriyle uluslararası standartlara uyum sağlamaktadır.

Bu yönleriyle Yeminli Sosyal Arabuluculuk modeli, Türkiye’nin sosyal risk yönetimi, şiddet önleme politikaları ve insan hakları temelli uygulamalarının geleceğini şekillendiren özgün ve sistematik bir çerçeve sunmaktadır.

2026 ŞUBAT İTİBARİ İLE SOSYAL ARABULUCULUK ŞUBELERİ